Waarom heten de Canarische Eilanden zo?

Als je op een bewolkte dag op de Teide bent geweest, heb je al gezien wat de oudste schriftelijke beschrijving van deze eilanden de moeite waard vond. Sneeuw, en wolk eromheen.

Een Romeinse lijst, en één eiland dat Canaria heette

In de eerste eeuw schreef Plinius de Oudere een verslag op van koning Juba II van Mauretanië, wiens zeelieden de Atlantische Oceaan op waren gegaan en terugkwamen met een relaas over eilanden voorbij de gewone kaarten. Griekse en Romeinse schrijvers noemden zulke plaatsen soms de Gelukkige Eilanden. De lijst van Plinius geeft ze aparte namen. Eén heet Ninguaria, genoemd naar de blijvende sneeuw en in mist gehuld. Die wordt gewoonlijk met Tenerife gelijkgesteld. Het volgende eiland in dezelfde passage is Canaria.

Wat Plinius over de honden zegt

Canaria, schrijft hij, had een groot aantal honden van zeer forse omvang. Twee ervan werden naar Juba gebracht. Het Latijnse woord dat hij gebruikt is canis. De honden noemt hij als reden voor de naam.

Hij schreef over één eiland, het eiland dat wij nu Gran Canaria noemen. De naam breidde zich later uit tot de hele groep. Tenerife, Lanzarote, Fuerteventura, La Palma, La Gomera en El Hierro heetten in die lijst niet elk Canaria. La Graciosa telt sinds 2018 als het achtste bewoonde eiland. Het schild toont er nog steeds zeven.

Plinius zegt ook dat die eilanden vol fruit en vogels van allerlei soort zaten. Canaria noemde hij toch naar de honden. De vogels waren er al. Zij waren niet de aanleiding.

De vogel kreeg de naam later

De wilde vogel op deze eilanden is de Atlantische kanarie, een kleine groenige vink met strepen op de rug, iets kleiner dan een mus. Je hoort hem in tuinen, aan de rand van het dennenbos en tussen de bananenplantages. Hij lijkt niet op de vogel die op een zakje zaad staat.

Na de Europese verovering in de vijftiende eeuw werden die vinken naar Spanje gebracht en daarna verder Europa in, vooral omdat de mannetjes zingen. Conrad Gessner gebruikt in 1555 al een vorm van de eilandnaam voor de vogel. Het heldere geel kwam later, bij vogels die in gevangenschap werden gefokt. De verfkleur kanariegeel is naar die tamme vogel genoemd.

De twee honden op het wapen

Het regionale wapen draagt nog steeds dat oudere verhaal. Het schild heeft zeven zilveren eilanden op blauw, gerangschikt twee, twee, twee en één. Erboven staan een koningskroon en een zilveren lint met het woord Océano. Aan weerszijden staan twee honden. Het autonomiestatuut beschrijft de schildhouders als dos canes, twee honden, in hun eigen kleur.

De presa is een andere hond

Die schildhouders zijn geen portret van de presa canario. De presa is een echt ras, een zware dogachtige hond, verbonden met Gran Canaria en Tenerife, gebruikt voor bewaking en bij vee. Het huidige ras komt van de oude veehonden van de eilanden, onder meer de majorero, veel later gekruist met andere doggen die naar de eilanden kwamen. De Fédération Cynologique Internationale erkent het ras.

De twee zinnen van Plinius beschrijven geen ras, en tweeduizend jaar is lang genoeg om de honden op een eiland helemaal te laten veranderen. Een plaat die een presa naast een Romeinse zeeman zet, tekent het idee, niet de dieren die naar Juba werden gestuurd.

Andere verklaringen

Er zijn andere voorstellen. Sommigen koppelen de naam aan de Canarii, een volk in het noordwesten van Afrika dat in oude bronnen voorkomt. Anderen hebben geopperd dat de honden van Plinius monniksrobben waren, die oudere schrijvers soms zeehonden noemden en die vroeger in deze wateren leefden. Dat zijn latere lezingen. De zin die we hebben verklaart de naam met honden, en zegt dat er twee mee naar huis werden genomen. Een rob is een lastig cadeau om op een schip te zetten. Geen van deze lezingen begint bij de vogel.

Wat je op Tenerife echt kunt zien

Je hebt er geen museum voor nodig. De regionale vlag, met het schild in het midden, is de officiële vlag, en die hangt aan openbare gebouwen. De wilde vink vind je zonder naar een wapen te zoeken. Staat er een presa aan de andere kant van een hek, laat hem daar. Het is meestal een waakhond, en hij staat niet op een foto te wachten.

De naam op je instapkaart is ouder dan de badplaatsen. Plinius gebruikte hem al, voor één eiland, vanwege de honden. De vogel erfde de naam.

Veelgestelde vragen

Zijn de Canarische Eilanden naar kanaries genoemd?

Nee. De schriftelijke uitleg die we hebben, die van Plinius uit de eerste eeuw, leidt Canaria af van grote honden. De vogel is naar de eilanden genoemd.

Welk eiland heette Canaria?

In de lijst van Plinius is Canaria één eiland, gewoonlijk gelijkgesteld met Gran Canaria. De naam werd later uitgebreid tot de hele archipel.

Noemden de Romeinen Tenerife Ninguaria?

Plinius vermeldt een eiland dat Ninguaria heet, genoemd naar sneeuw en wolk. Vanwege de Teide wordt dat eiland gewoonlijk met Tenerife gelijkgesteld. De naam Tenerife gebruikt hij niet.

Is de presa canario de hond uit het Romeinse verhaal?

De presa is een modern ras van de Canarische Eilanden. De beschrijving van Plinius is te kort om een levend ras gelijk te stellen aan de honden die naar Juba werden gestuurd.

Hoe ziet de wilde kanarie eruit?

Groengeel, met bruine strepen, niet het egale geel van de kooivogel. Dat geel is in Europa gefokt.

Bronnen voor het controleren van feiten

Deel dit artikel